Szara strefa w Polsce

Jak tam, panie, szara strefa? Trzyma się dobrze!

Z mediów wysypuje się sieczka informacyjna o sukcesach w walce z mafią VATowską. Tymczasem wartość szarej strefy w Polsce rośnie i wynosi już prawie 11 procent PKB!

Takich usług jest cała masa. Przychodzi hydraulik, inkasuje należność za swoją usługę i wychodzi. Nie wystawia rachunku. Kupujesz obiad w barze, dostajesz niefiskalny paragon (lub nie dostajesz…), płacisz i wychodzisz. Za usługi budowlane, za podwiezienie taksówką, za strzyżenie włosów, malowanie paznokci, za zakupy na lokalnym ryneczku – pomyśl: ile razy płacisz i nie dostajesz w zamian żadnego rachunku? Tak właśnie tworzy się szara strefa.

Szara strefa w kilku odcieniach

Ze względu na rolę, jaką odgrywa pieniądz gotówkowy, gotówkową szarą strefę można podzielić na jej część aktywną i pasywną. W przypadku usługi budowlanej czy naprawy samochodu po obniżonej cenie pod warunkiem braku wystawienia faktury, mamy do czynienia z aktywną szarą strefą.

 

W takiej sytuacji obie strony świadomie korzystają z dodatkowego zysku i dążą do ukrycia transakcji poprzez płatność gotówkową. Prawda, że to całkiem nierzadkie?

 

Z kolei w pasywnej szarej strefie tylko jedna ze stron – sprzedawca, osiąga korzyść z tytułu niezarejestrowania transakcji. Przykładem może być płatność za usługę w restauracji gotówką przy równoczesnym braku wydania paragonu. Brak paragonu nie wpływa na cenę zapłaconą przez klienta, ale umożliwia usługodawcy ukrycie transakcji i osiągnięcie dodatkowych korzyści z tytułu niezapłacenia podatku.

W aktywnej szarej strefie promowanie płatności elektronicznych nie rozwiąże problemu, gdyż obie strony transakcji konsekwentnie będą korzystały z gotówki. Inna sytuacja ma miejsce w pasywnej szarej strefie, gdzie płatność gotówkowa jest źródłem, czynnikiem sprzyjającym niezarejestrowaniu transakcji. Wówczas wprowadzenie zachęt czy innych mechanizmów promujących płatności elektroniczne mogłoby istotnie ograniczyć możliwości ukrycia transakcji, a tym samym sprzyjać obniżeniu pasywnej szarej strefy.

Szara strefa w Polsce

Według badań przeprowadzonych przez EY Polska, całkowita wartość szarej strefy w Polsce wyniosła 10,8% PKB, czyli 229 mld PLN. Gotówkowa szara strefa stanowiła 9,9% PKB, a resztę (0,9% PKB) stanowiła niemonetarna szara strefa (związana przede wszystkim z produkcją gospodarstw domowych na własny użytek).

EY Polska ocenia, iż straty dla finansów publicznych z tytułu gotówkowej szarej strefy szacowane są, w postaci utraconych dochodów z VAT oraz z podatków dochodowych od działalności gospodarczej,  na poziomie aż 38,4 – 48,8 mld PLN! Jest to równowartość 1,82% – 2,31% PKB w 2018 r.

Szara strefa to wartość generowana w różnych rodzajach nierejestrowanej działalności. Jest ona odpowiedzialna za istotną część luki podatkowej w Polsce, która stanowi różnicę pomiędzy wartością wpływów podatkowych, które teoretycznie powinny zostać uzyskane (przy założeniu pełnej zgodności ze wszystkimi obowiązującymi przepisami) a rzeczywistą wartością uzyskanych dochodów podatkowych.

Choć sama szara strefa ma wiele różnych odcieni, to wspólnym elementem dla zdecydowanej większości nierejestrowanych transakcji jest to, że są one realizowane w formie gotówkowej. W rezultacie badanie EY koncentruje się na nierejestrowanej wartości dodanej brutto powiązanej z płatnościami gotówkowymi, którą definiujemy jako gotówkową szarą strefą.

Szara strefa odpowiada za część luki podatkowej

Z naszych szacunków wynika, że w 2018 r. gotówkowa szara strefa w Polsce wyniosła 9,9% PKB (228,7 mld PLN) i objęła prawie całą wartość dodaną wytworzoną w następujących obszarach: ukryta działalność, działalność nieformalna oraz działalność nielegalna – wyjaśnia  Marek Rozkrut, Partner, Główny Ekonomista EY.

Warto przypomnieć, że szara strefa odpowiada za znaczną część luki podatkowej. W przypadku podatku VAT luka jest generowana nie tylko przez szarą strefę, ale także wyłudzenia podatku VAT, bankructwa firm, błędy czy spory dotyczące rozliczeń.

Według wyliczeń EY, w 2018 r. z powodu gotówkowej szarej strefy utracone dochody z VAT w Polsce wyniosły 1,24% PKB (26,3 mld PLN), z czego 1% PKB (21,1 mld zł) wynikało z pasywnej szarej strefy. Był to równocześnie pierwszy rok, w którym oszacowany przez EY ubytek dochodów z VAT z tytułu szarej strefy był wyższy (choć nieznacznie) niż wstępnie szacowany przez Ministerstwo Finansów poziom całej luki VAT w 2018 r. (24,6 mld PLN).

[TP]

POLECAMY RÓWNIEŻ: Ile wiemy o ekonomii i dlaczego tak mało?

Źródło: EY Polska

Foto: Alexas_Fotos z Pixabay

Podziel się:
Brak komentarzy

Zostaw komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.